e-ISSN: 3006-2772
p-ISSN: 2618-0030
Başlanğıc: 2018
Nəşr aralığı: İldə 2 nömrə
Naşir: Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu

Məqalələr

Con Dyuinin fəlsəfəsində “təcrübə” və “ağıl” məfhumları Concept of Experience and Reason in John Dewey’s Philosophy Понятия «опыт» и «разум» в философии джона дьюи John Dewey’in Felsefesinde Deneyim ve Us Kavramları

Necə istinad edilir?

Cəlilzadə, Xəyyam , Cəlilzadə, X , , Din Araşdırmaları Jurnalı, Con Dyuinin fəlsəfəsində “təcrübə” və “ağıl” məfhumları, 6, 10, 2023, 145-160, https://doi.org/10.30546/w0wsd845, 2023

Zotero Mendeley EN EndNote

Xülasə

Praqmatizm – fəlsəfənin əsas məsələləri olan həqiqətin, yaxşının və gözəlin mahiyyətini “faydalılıq” məfhumunu əsas götürən perspektivlə araşdıran düşüncə ənənəsini təmsil edir. Bu düşüncə ənənəsi mütləq həqiqəti, mütləq yaxşılığı və mütləq gözəlliyi axtarmır, gündəlik həyatımıza rəhbərlik edən həqiqətin, yaxşı və gözəlin necə ortaya çıxdığı və bu məfhumların zaman-zaman müəyyən dəyişikliklərə məruz qalıb-qalmamalarını incələyir. Hər bir mütəfəkkirin həqiqət, yaxşılıq və gözəlliyə dair konseptual izahları mövcuddur. Bu izahlarını edərkən iki bilik mənbəyini əsas götürürlər: təcrübə və ağıl. Məqaləmizdə “təcrübə” və “ağıl” anlayışlarının təhlili müstəvisində amerikalı filosof Con Dyuinin empirizm və rasionalizmlə bağlı tənqidlərini, təcrübə və ağlın fəlsəfi olaraq necə işlənməli olduğuna dair fikirlərini müzakirə edəcəyik. Məqaləmiz giriş və üç əsas hissədən ibarətdir. Yazının birinci hissəsində Con Dyuinin “təcrübə” və “ağıl” məfhumlarını necə araşdırdığı haqqında bir sıra amilə toxunacağıq.
İkinci hissədə Con Dyuinin bir məqaləsi əsasında “təcrübə” və “ağıl” məfhumlarını filosofların necə təhlil etdiklərini araşdıracağıq. Bu müstəvidə “təcrübə” və “ağıl” məfhumlarını əsas istiqamət olaraq götürən metafizik nəzəriyyələrdən bəhs edəcəyik. Son hissədə isə fəlsəfi anlamda “təcrübə” və “ağlı” necə qiymətləndirmək lazım olduğuna dair Con Dyuinin fikirlərindən söhbət açacağıq.
Məqalənin Nəticə hissəsində Con Dyuinin tezisinin həqiqiliyi yönündə bir sıra mətləbə toxunacağıq.
In our article, we will discuss John Dewey’s criticisms of empiricism and rationalism in the context of the analysis of the concepts of experience and reason. Our article consists of an introduction and three main parts. In the first part, we will talk about what John Dewey understands from experience and reason. In the second part, we will examine how philosophers define experience and reason. In this context, we will talk about metaphysical theories about experience and reason. At the end of this chapter, we will examine Immanuel Kant’s effort to synthesize experience and reason. In the last section, we will analyze John Dewey’s views on experience and reason. Finally, we will discuss the validity of John Dewey's thesis. As a result, we will attempt to clarify the approach that feeds John Dewey's views. In this direction, we will examine the evolutionist approach and how Charles Darwin influenced John Dewey.
Прагматизм представляет традицию мышления, изучающую сущ- ность истины, добродетели и прекрасного, являющихся основными во- просами философии, с перспективой, основанной на понятии «полезнос- ти». Эта традиция мышления не находится в поиске абсолютной истины, абсолютной добродетели и абсолютного прекрасного, а анализирует то, как появилась истина, добродетель и прекрасное, руководствующие нашей жизнью, и их периодическую подверженность определенным изменениям. У каждого мыслителя имеется концептуальное объяснение истины, добродетели и прекрасного. Объясняя их, они берут за основу два источника знаний: опыт и разум. В статье на фоне анализа понятий «опыт» и «разум» обсуждена критика американским философом Джоном Дьюи, связанная с эмпиризмом и рационализмом, его мысли об использовании опыта и разума в философском контексте. Статья состоит из введения и трех основных частей. В первом разделе мы коснулись ряда факторов, касающихся изучения Джоном Дьюи понятий «опыт» и «разум».
Во втором разделе на примере статьи Джона Дьюи мы исследовали анализ философами понятий «опыт» и «разум». В этом контексте мы рассказали о метафизических теориях, берущих за основу понятия «опыт» и «разум». В последней части мы рассказали о мыслях Джона Дьюи, касающихся оценки понятий «опыт» и «разум» в философском контексте.
В разделе «Выводы» статьи упомянут ряд вопросов, касающихся реальности тезиса Джона Дьюи.
Pragmatizm, felsefenin esas meseleleri olan doğru, iyi ve güzelin mahi- yetini “fayda” kavramını merkeze alan bir bakış açısıyla irdeleyen bir düşünce geleneğini temsil eder. Ve bu düşünce geleneği mutlak doğru, mutlak iyi ve mutlak güzel arayışında olmaktan ziyade gündelik hayatımıza yön veren doğru, iyi ve güzelin nasıl ortaya çıktığıyla ve bu bağlamda bu kavramların kendi içlerinde belli bir değişim/dönüşüm geçirip geçirmediğiyle ilgilenir. Her düşünürün doğru, iyi ve güzele yönelik kavramsal açıklamaları mevcut olmakla birlikte bu açıklamaları yaparken hareket ettikleri iki bilgi kaynağı dikkat çeker; deneyim ve us. Makalemizde Amerikan filozof John Dewey’in deneyim ve us kavramlarının tahlili bağlamında emprisizm ve rasyonalizme getirdiği eleştirileri, deneyim ve usun felsefe bağlamında nasıl ele alınması gerektiğine dair görüşlerini konu edineceğiz.
Makalemiz giriş ve üç esas bölümden müteşekkildir. Çalışmamızın ilk bölümünde John Dewey’in deneyim ve ustan ne anladığına değineceğiz. İkinci bölümde ise John Dewey’in bir makalesinden yola çıkarak deneyim ve ustan filozofların ne anladıklarını araştıracağız. Bu bağlamda deneyim ve us kavramlarıyla ilgili geliştirilen ve birbirine rakip olan metafizik teorilerden bahsedeceğiz. Bu bölümün sonunda ise Dewey’in, deneyim ve usun sentezi- nin yapılma teşebbüsüne yönelik eleştirilerini inceleyeceğiz. Son bölümde John Dewey’in deneyim ve usu felsefi anlamda nasıl değerlendirmemiz gerektiğine dair görüşlerine yer vereceğiz.
Makalemizin değerlendirme ve sonuç kısmında John Dewey’in ileri sür- düğü tezin ne kadar geçerli olduğu sorusunu tartışacağız. Binaenaleyh John Dewey’in görüşlerini besleyen yaklaşımın ne olduğunu vuzuha kavuşturmaya
çalışacağız. Bu doğrultuda evrim kuramı üzerinde durarak John Dewey’in işbu kuramdan etkilenip etkilenmediğini irdeleyeceğiz.

Açar Sözlər

Amerika Fəlsəfəsi, Təcrübə, Ağıl, Empirizm, Rasionalizm
Amerikan Philosophy, Experience, Reason, Empiricism, Rationalism
Американская Философия, Опыт, Разум, Эмпиризм, Рационализм
Amerikan Felsefesi, Deneyim, Us, Emprisizm, Rasyonalizm

Referanslar

  • Arslan Ahmet. (2006). İlkçağ Felsefe Tarihi: Sofistlerden Platon’a. İstanbul: İst Bilgi Üni. Yayınları.
  • Arslan Ahmet. (2007). İlkçağ Felsefe Tarihi: Aristoteles. İstanbul: İst. Bilgi Üni. Yayınları.
  • Çelik R. ve Küçükyıldırım, S. (2022). Dewey’in Düşüncelerinin Darwinci Temelleri, Felsefe Dünyası Dergisi, sayı: 75, (ss. 57-73).
  • Dewey John. (2008). Deneyim ve Usun Değişen Kavramları, Pragma-tizm: Pratik Bir Felsefe, çev. ve haz. Sara Çelik. İstanbul: Doruk Yayınları.
  • Dewey John. (1929). Experience and Nature. London: George Allen & Unwin, Ltd.
  • Dewey John. (1988). Özgürlük ve Kültür. çev. Vedat Günyol. İstanbul: Remzi Kitabevi.
  • Dewey John. (1920). Reconstruction İn Philosophy. New York: Henry Holt And Company.
  • Kılıç Cengiz. (2014). John Locke: Bilginin Kaynağı ve İdeler Sorunu, Ekev Akademi Dergisi, sayı: 18/58, (ss. 455-468).
  • Kuhn Thomas. (1995). Bilimsel Devrimlerin Yapısı. çev. Nilüfer Kuyaş, İstanbul: Alan Yayınları.
  • Kutluer İlhan. (1993). Cevher, Diyanet İslam Ansiklopedisi, cilt: 7, (ss. 450-455), Ankara: TDV Yayınları.
  • Popper Karl. (1998). Bilimsel Araştırmanın Mantığı. çev. İlknur Aka-İbrahim Turan. İstanbul: YKY Yayınları.
  • Sözer M. A. ve Sel, B. (2015). John Dewey’in Görüşlerinin Ontolojik ve Epistemolojik Temelde İrdelenmesi, Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (Kefad), sayı: 16/3, (ss. 313-327).
  • Topdemir Hüseyin Gazi. (1999). Francis Bacon’un Bilim Anlayışı, Felsefe Dünyası, sayı: 2/30, (ss. 51-68).
  • Yılmaz Zafer. (2009). John Dewey’in Liberalizmi: Birey/Cilik-Toplum ve Özgürlük, Kaygı, sayı: 12, (ss. 79-92).

Lisenziya

Müəllif hüququ (c) 2024 Xəyyam Cəlilzadə
Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisenziyalanıb.