Qədim Yunanıstandan günümüzədək davam edən “Dil: təqdim edildi yoxsa əldə edildi?” mübahisəsi

From Ancient Greece To The Present The Debate On “Language: Offering Or Acquired?”

От древней Греции до наших дней дебаты на тему «Язык: подаренный или приобретенный?»

Antik Yunan’dan Günümüze “Dil: Sunulmuş Mu, Kazanılmış Mı?” Tartışması

Müəlliflər

https://doi.org/10.30546/3006-2772.1011.033

Yazılı fəlsəfə – tarixin hansı dönəmində filosofların gündəmində nə kimi məsələlərin diqqət mərkəzində olduğunu izləməyimizə kömək edir. Filosofların fikir bildirdikləri məsələlərdən biri də dildir. Dil – dü­şün­cənin ən qədim mövzularından biridir. Bu məsələyə, xüsusilə dil fəlsəfəsində toxunulur. Dil – insanlar arasında ünsiyyəti asanlaşdır­maqla yanaşı, dünyanı tanımağa kömək edən və sözün əsl mənasında, bəşəriyyəti “insanın məkanı” edən əsas elementdir.

Məlum olduğu kimi, Qədim dövr yunan filosofları ilk dəfə dili fəlsəfi prizmadan dəyərləndirmişlər. Yunan filosoflarından olan Platon dili fəlsəfi baxımdan araşdırmış və bir sıra fikirlər irəli sürmüşdür. Fəlsəfi çərçivədə dilin mahiyyətindən necə bəhs edildiyini açıqlamaq məqaləmizin əhatə dairəsi xaricindədir. Qeyd etməliyik ki, hər bir filosof və fəlsəfi ənənə dilin təbiətinə dair müxtəlif fikirlər iləri sürmüşdür. Yazımızda dilin mənşəyi ilə bağlı bir müzakirə üzərində dayanacağıq. “Dilin mənşəyi nədir?” sorğusundan başqa, “Tanrının dilin yaran­masında rolu varmı, yoxmu?” sualı da məqaləmizin cavab axtardığı mövzu olacaqdır. Bu iki sual çərçivəsində əvvəlcə Platona, sonra isə Farabiyə müraciət edəcəyik. Platon və Farabinin bu suallara cavablarını təsəvvüf təfəkkür ənənəsinə əsaslanaraq müqayisəli təhlil etməyə çalışacağıq. Daha sonra bu müqayisəni müasir dil fəlsəfəsin­dəki mübahisələr fonunda dəyərləndirəcəyik. Bu istiqamətdə, eləcə də Frege və Rasselin, qismən də Kripke, Quine və Kaplanın görüşlərinə nəzər yetirəcəyik.

Məqalədə dilin mənşəyi haqqında Qədim dövr yunan fəlsəfəsin­dən müasir dövr dil fəlsəfəsinədək davam edən mübahisələrin nəticə­lən­məsi üçün teologiyanın irəli sürdüyü izahı nəzərdən keçirməyin vacibliyini təqdir edəcəyik. Bununla belə, dilin mənşəyi ilə bağlı teologiyanın irəli sürdüyü izah, müasir dövr dil fəlsəfəsindəki mübahisə­lərdən xəbərdar olmaqla və onlarla hesablaşaraq yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Bu fikri ifadə edərək məqaləmizi yekunlaşdıracağıq.

The written history of philosophy provides a means to trace the subjects that became the agenda of thought in a given period. The subject of language has been a recurrent theme in the philosophical discourse. The study of language has been a subject of philosophical and academic inquiry for millennia. This issue is addressed in the philosophy of language. Language, in addition to facilitating interpersonal communication, serves as the primary conduit for the comprehension of the world and the process of personal appropriation of that world. 

It is widely accepted that the ancient Greek philosophers were the first to systematically address language from a philosophical perspective. One of the most prominent Greek philosophers, Plato, investigated language from a philosophical point of view and advanced a number of theories. The present article does not seek to provide an exhaustive explanation of the manner in which the nature of language was discussed in the context of philosophical enquiry. However, it should be noted that each philosopher, in particular, and philosophical traditions, in general, have approached the nature of language in different ways and have developed divergent ideas. The present article will focus on a discussion related to the origin of language. In addition to the question of the origin of language, the question of whether God has a role in the emergence of language is another question that this article brings to the agenda. In the context of these two questions, the following consultation is proposed: firstly, Plato, and then al-Farabi. An attempt will be made to synthesise Plato's and Farabi's answers to the question based on the Sufi tradition of thought. Subsequently, an attempt will be made to test this synthesis in the context of contemporary discussions in the philosophy of language. In this direction, an outline will be provided of the approaches of Frege and Russell in particular, and of Kripke, Quine and Kaplan in part. The following argument will be put forward: in order to reach a conclusion regarding the debate on the origin of language from ancient Greek philosophy to contemporary philosophy of language, it is necessary to consider the theological explanation. Nevertheless, it is imperative to acknowledge the necessity of re-evaluating the theological underpinnings of linguistic origins. This re-evaluation should be informed by the discourses prevalent in contemporary philosophy of language, thereby fostering a more nuanced and informed understanding of the subject.

Письменная история философии помогает нам проследить, какие вопросы становились предметом размышлений в тот или иной период. Язык - один из тех вопросов, которые философы сделали предметом своих размышлений. Язык - один из древнейших предметов размышлений. Особенно подробно этот вопрос рассматривается в философии языка. Язык не только обеспечивает связь между людьми, но и является основным элементом познания мира и буквально делает «мир» своим миром.

Насколько известно, древнегреческие философы были первыми, кто систематически рассматривал язык с философской точки зрения. Греческий философ Платон исследовал язык с философской точки зрения и выдвинул ряд идей. В рамках данной статьи мы не можем объяснить, как природа языка обсуждалась в философском приключении. Однако следует отметить, что каждый философ и философские традиции в целом по-разному относились к природе языка и развивали различные идеи. В этой статье мы сосредоточимся на дискуссии, связанной с происхождением языка. Помимо вопроса «Каково происхождение языка?», вопрос о том, играет ли Бог какую-то роль в возникновении языка, является еще одним вопросом, который наша статья выносит на повестку дня. В контексте этих двух вопросов мы обратимся сначала к Платону, а затем к Фараби. Мы попытаемся синтезировать ответы Платона и Фараби на этот вопрос, опираясь на суфийскую традицию мысли. Затем мы попытаемся проверить этот синтез в контексте современных дискуссий в философии языка. В этом направлении мы изложим подходы Фреге и Рассела, в частности, и Крипке, Куайна и Каплана, частично. Мы будем доказывать важность рассмотрения теологического объяснения, чтобы завершить дискуссию о происхождении языка от древнегреческой философии до современной философии языка. Однако в заключение нашей статьи мы отметим, что теологическое объяснение происхождения языка должно быть переосмыслено, если мы будем знать и принимать во внимание дебаты в современной философии языка.

Yazıya aktarılmış felsefe tarihi, düşünce gündeminde hangi dönemde ne gibi meselelerin mevzu haline geldiğini takip etmemize yardımcı olmaktadır. Filozofların düşüncelerine mevzu edindikleri meselelerden birisi de dildir. Dil, düşünceye mevzu edinilen en eski konulardandır. Bu konu özellikle dil felsefesinde ele alınmaktadır. Dil, insanlar arasındaki irtibatı sağlamanın yanı sıra insanın, dünyayı tanımasında ve kelimenin tam anlamıyla “dünyayı” kendi dünyası haline getirmesinde başlıca unsurdur.

Sistematik şekilde ilk defa dili felsefi cihetten ele alan bilindiği kadarıyla eski Yunan filozofları olmuşlardır. Yunan filozoflarından Platon dili felsefi cihetten araştırmış ve bir sıra fikirler ileri sürmüştür. Dilin mahiyetinin felsefe serüveni içinde nasıl tartışıldığını anlatmak çalışmamızın sınırlarını aşacağından, yazımız felsefe tarihinde dilin bir sunu veya kazanım olup-olmadığı hususunu tartışmaktadır. Özel olarak her filozof, genel olarak ise her felsefe geleneği dilin mahiyetini farklı şekilde ele alır. Biz bu makalemizde dilin kökeniyle irtibatlı olan bir tartışma üzerinde duracağız. “Dilin kökeni nedir” sorusunun yanı sıra dilin ortaya çıkmasında Tanrı’nın bir rolü var mıdır sorusu makalemizin gündeme aldığı diğer bir sorudur. Bu iki soru bağlamında önce Platon’a sonra Fârâbî’ye müracaat edeceğiz. Platon’un ve Fârâbî’nin soruya verdikleri yanıtları, tasavvuf düşünce geleneğinden hareketle sentezlemeye çalışacağız. Daha sonra ulaştığımız sentezi çağdaş dil felsefesindeki tartışmalar bağlamında test etmeye çalışa­cağız. Bu doğrultuda özellikle Frege ve Russell’ın, kısmen ise Kripke, Quine ve Kaplan’ın yaklaşımlarına anahatlarıyla değineceğiz. Dilin kö­keniyle ilgili Antik Yunan felsefesinden çağdaş dil felsefesine süregelen tartışmanın sonuca bağlanması noktasında teolojik açık­lamanın göz önünde bulundurulmasının önemini savunacağız. Ancak dilin kökeniyle ilgili olan teolojik açıklamanın, çağdaş dil felsefesinde yapılan tar­tış­maların farkında olarak ve onlarla hesaplaşarak yeniden düşünülmesi gerektiğine işaret ederek makalemizi sonlandıracağız.

Məqalə Məlumatları

  • Məqalə Növü Fəlsəfə
  • Təqdim Edildi aprel 24, 2025
  • Qəbul Edildi may 27, 2025
  • Yayımlanıb iyun 30, 2025
  • Nömrə № 8 (1) İyun 2025
  • Bölmə Fəlsəfə
  • Fayl Yükləmələri 187
  • Abstrakt Baxışlar 345
  • Altmetrics
  • Paylaş
Endirmə datası hələ yoxdur.