This article deals with the position of ijtihad and taqlīd in the classical Ḥanafī uṣūl al-fiqh works before the modern period and traces the changes in the Ḥanafī uṣūl works during the classical period. In the article, from the first Ḥanafī uṣūl works to the pre-modernization period are taken as reference, and the situation of the ijtihad and taqlīd titles in the Ḥanafī uṣūl works throughout this period is revealed.

In the article, the classical period is analyzed by dividing it into two main phases, and it is based on the idea that the period before the 7th century Hijri, when the “mamzūj” method became widespread, and the following periods differed in the context of the subject, and it is argued that this period constitutes a breaking point in terms of the position of ijtihad and taqlīd in Ḥanafī uṣūl works.

As a matter of fact, the common point seen in the Ḥanafī methodology works written before the mamzūj period is that Ḥanafī scholars, unlike the mutakallimı̇̄n scholars, allocate very little space to these topics and generally do not include the taqlīd titles.

However, with the emergence of the mamzūj method, the subjects of ijtihad and taqlīd in the mutakallimīn uṣūl al-fiqh works were transferred to the Ḥanafī uṣūl works, and since this period, the topics of ijtihad and taqlīd in the Ḥanafī uṣūl works have undergone many changes in terms of content and volume.

В данной статье рассматривается место иджтихада и таклида в классических трудах по ханафитскому правовому учению (усул аль-фикх) до современного периода, а также прослеживаются теоретические изменения в трудах по ханафитскому учению в классический период. Исследование основано на работах, напи­санных от самых ранних ханафитских правовых текстов до совре­менной эпохи, и пытается определить, как вопросы иджтихада и таклида рассматриваются в ханафитских правовых текстах, как с точки зрения содержания, так и подзаголовков. Исследование де­лит классический период на два основных этапа. В основе анали­за лежит идея о том, что период до VII века хиджры, когда метод «мамзудж» не получил широкое распространение, и последующие периоды различались по контексту рассматриваемой темы. В рамках этого подхода утверждается, что этот период представля­ет собой переломный момент в отношении позиции иджтихада и таклида в трудах ханафитского аль-усульманства.

Напротив, с распространением метода мамзудж темы иджти­хада и таклида, которые подробно обсуждались в трудах мута­каллимов, были включены в ханафитские труды. Таким образом, начиная с этого периода, эти темы продемонстрировали значи­тельное развитие как по содержанию, так и по объему. Поэтому данная статья направлена ​​на выявление исторического развития понимания иджтихада и таклида в ханафитской традиции усул и на объяснение положения этих понятий в классический период с исторической точки зрения.

Bu makale, klasik Hanefî usûl-i fıkıh literatüründe ictihad ve taklid meselelerinin ele alınış biçimini ve durumunu konu edinmekte ve söz konusu bahislerin klasik dönem boyunca geçirdiği teorik dönüşümleri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, ilk Hanefî usûl metinlerinden başlayarak modernleşme öncesi döneme kadar telif edilen eserler te­mel alınmış, bu çerçevede ictihad ve taklid bahislerinin gerek içerik gerekse alt başlık düzeyinde Hanefî usûl eserlerinde ne şekilde yer aldığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma, klasik dönemi iki ana ev­reye ayırmakta; hicrî 7. yüzyıldan önce memzûc yöntemin henüz yay­gınlaşmadığı dönem ile bu tarihten sonraki dönemler arasında konu bağlamında belirgin bir farklılaşma olduğu varsayımından hareket et­mektedir. Bu yaklaşım çerçevesinde, memzûc yöntemin benimsenme­sinin ictihad ve taklid bahislerinin usûl literatüründe işlenişi bakımından bir kırılma noktası teşkil ettiği ileri sürülmektedir. Nitekim memzûc ön­cesi dönemde kaleme alınan Hanefî usûl eserlerinde, mütekellimîn geleneğinin aksine, ictihad ve taklide oldukça sınırlı şekilde temas edilmekte; özellikle taklid meselesine neredeyse hiç yer verilmemekte­dir. Buna mukabil, memzûc yöntemin yaygınlaşmasıyla birlikte müte­kellimîn usûl geleneğinde ayrıntılı biçimde ele alınan ictihad ve taklid konuları Hanefî usûl eserlerine dâhil olmuş; böylece bu dönemden iti­baren söz konusu bahisler hem içerik hem de hacim bakımından dik­kate değer bir gelişim göstermiştir. Dolayısıyla bu makale, Hanefî usûl geleneğinde ictihad ve taklid anlayışının tarihsel seyrini ortaya koy­makta, bu kavramların klasik dönemdeki konumunu dönemsel bir perspektifle açıklamaya çalışmaktadır.