Orta əsrlərdə dünyəvi elmlərin İslam mədəniyyətində birgəyaşayışa təsiri - Mirzəbəyova, Röya (Din Araşdırmaları Jurnalı, 2021)
İslam intibahı dövründə İslam sivilizasiyasında birgəyaşayışı formalaşdıran bir sıra amillər mövcud olmuşdur. Bu amillər sırasına İslam dininin yaranması, ərəblərin hərbi fəthləri, ərəb dilinin rəsmi dil olması, VIII əsrdə geniş vüsət alan tərcümə prosesi və bununla da dünyəvi elmlərin inkişafını göstərmək olar. Məqalədə bu amillər və dünyəvi elmlərin İslam mədəniyyətində birgəyaşayışın inkişafına təsirindən söz açılır. Harun ərRəşidin (786-809) Abbasilər sülaləsinə hakimiyyətə gəlməsindən sonra, VIII əsrin sonlarında “Hikmətlər evi”nin açılması burada birgəyaşayış mədəniyyətini gücləndirən amillərdən olmuşdur. Bağdadın ən böyük kitabxanası və tərcümə mərkəzi hesab olunan “Hikmətlər evi”nin (Beyt əl-Hikmə) açılışı ilə klassik elmi biliklər yunan, Çin, Sanskrit, fars dillərindən ərəb dilinə tərcümə olunurdu. Bu da dünyanın müxtəlif yerlərindən olan və ya fərqli mədəniyyətləri təmsil edən alimlərin “Hikmətlər evi”nə axışıb-gəlməsinə səbəb olmuş, fərqli mədəniyyətlər və cəmiyyətlər İslamın qızıl dövrünün çiçəklənməsinə gətirib çıxarmışdır. Mühüm məqsəd isə İslam dünyasının müxtəlif regionlarında yaşayan müsəlman və müsəlman olmayan əhalinin anlaması üçün bəşərin mövcud elmi biliklərinin ərəb dilinə tərcüməsi idi. Dini və etnik fərqlərin əhəmiyyətli olmadığı belə bir zəngin mühitdə dini elmlərdən əlavə dünyəvi elmlərə dair biliklərin də formalaşması və inkişafı müxtəlif millətlərdən olan insanların daha çox diqqətini çəkmiş və tədqiqata cəlb etmişdir. Bu baxımdan, məqalədə təbiət və dəqiq elmlər əsas götürülməklə Orta əsrlərdə dünyəvi elmlərin İslam mədəniyyətində birgəyaşayışa təsiri və bu birgəyaşayışın da elmin, mədəniyyətin inkişafına qarşılıqlı təsirindən söz açılır.